Yoga Sutras of Patañjali

अथ योगानुशासनम्

atha yogānuśāsanam

योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः

yogaś citta-vṛtti-nirodhaḥ

तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्

tadā draṣṭuḥ svarūpe 'vasthānam

वृत्तिसारूप्यमितरत्र

vṛtti-sārūpyam itaratra

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭākliṣṭāḥ

प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः

pramāṇa-viparyaya-vikalpa-nidrā-smṛtayaḥ

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि

pratyakṣa-anumāna-āgamāḥ pramāṇāni

विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम्

viparyayo mithyā-jñānam atad-rūpa-pratiṣṭham

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः

śabda-jñāna-anupātī vastu-śūnyo vikalpaḥ

अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा

abhāva-pratyaya-ālambanā vṛttir nidrā

अनुभूतविषयासम्प्रमोषः स्मृतिः

anubhūta-viṣaya-asampramoṣaḥ smṛtiḥ

अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः

abhyāsa-vairāgyābhyāṃ tan-nirodhaḥ

तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः

tatra sthitau yatno 'bhyāsaḥ

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः

sa tu dīrgha-kāla-nairantarya-satkārāsevito dṛḍha-bhūmiḥ

दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्

dṛṣṭānuśravika-viṣaya-vitṛṣṇasya vaśīkāra-saṃjñā vairāgyam

तत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम्

tat paraṃ puruṣa-khyāter guṇa-vaitṛṣṇyam

वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात्सम्प्रज्ञातः

vitarka-vicāra-ānanda-asmitā-rūpa-anugamāt samprajñātaḥ

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः

virāma-pratyaya-abhyāsa-pūrvaḥ saṃskāra-śeṣo'nyaḥ

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्

bhava-pratyayo videha-prakṛti-layānām

श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्

śraddhā-vīrya-smṛti-samādhi-prajñā-pūrvaka itareṣām

तीव्रसंवेगानामासन्नः

tīvra-saṃvegānām āsannaḥ

मृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः

mṛdu-madhya-adhimātratvāt tato'pi viśeṣaḥ

ईश्वरप्रणिधानाद्वा

īśvara-praṇidhānād vā

क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः

kleśa-karma-vipāka-āśayair aparāmṛṣṭaḥ puruṣa-viśeṣa īśvaraḥ

तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्

tatra niratiśayaṃ sarvajña-bījam

स पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्

sa pūrveṣām api guruḥ kālena anavacchedāt

तस्य वाचकः प्रणवः

tasya vācakaḥ praṇavaḥ

तज्जपस्तदर्थभावनम्

taj-japas tad-artha-bhāvanam

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च

tataḥ pratyak-cetana-adhigamo'py antarāya-abhāvaś ca

व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः

vyādhi-styāna-saṃśaya-pramāda-ālasya-avirati-bhrānti-darśana-alabdha-bhūmikatva-anavasthitatvāni citta-vikṣepās te antarāyāḥ

दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः

duḥkha-daurmanasya-aṅgamejayatva-śvāsa-praśvāsā vikṣepa-sahabhuvaḥ

तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः

tat-pratiṣedha-artham eka-tattva-abhyāsaḥ

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम्

maitrī-karuṇā-muditā-upekṣāṇāṃ sukha-duḥkha-puṇya-apuṇya-viṣayāṇāṃ bhāvanātaś citta-prasādanam

प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य

pracchardana-vidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya

विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धनी

viṣayavatī vā pravṛttir utpannā manasaḥ sthiti-nibandhanī

विशोका वा ज्योतिष्मती

viśokā vā jyotiṣmatī

वीतरागविषयं वा चित्तम्

vīta-rāga-viṣayaṃ vā cittam

स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा

svapna-nidrā-jñāna-ālambanaṃ vā

यथाभिमतध्यानाद्वा

yathā-abhimata-dhyānād vā

परमाणुपरममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः

paramāṇu-parama-mahattva-anto'sya vaśīkāraḥ

क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिः

kṣīṇa-vṛtter abhijātasya iva maṇer grahītṛ-grahaṇa-grāhyeṣu tat-stha-tad-añjanatā samāpattiḥ

शब्दार्थज्ञानविकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः

śabda-artha-jñāna-vikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ

स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का

smṛti-pariśuddhau svarūpa-śūnya iva artha-mātra-nirbhāsā nirvitarkā

एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता

etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣma-viṣayā vyākhyātā

सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम्

sūkṣma-viṣayatvaṃ ca aliṅga-paryavasānam

ता एव सबीजः समाधिः

tā eva sabījaḥ samādhiḥ

निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः

nirvicāra-vaiśāradye'dhyātma-prasādaḥ

ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा

ṛtambharā tatra prajñā

श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात्

śruta-anumāna-prajñābhyām anya-viṣayā viśeṣa-arthatvāt

तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी

taj-jaḥ saṃskāro'nya-saṃskāra-pratibandī

तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजः समाधिः

tasyāpi nirodhe sarva-nirodhān nirbījaḥ samādhiḥ

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः

tapaḥ svādhyāya-īśvara-praṇidhānāni kriyā-yogaḥ

समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च

samādhi-bhāvana-arthaḥ kleśa-tanū-karaṇa-arthaś ca

अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः

avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥ

अविद्या क्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्

avidyā kṣetram uttareṣāṃ prasupta-tanu-vicchinna-udārāṇām

अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या

anitya-aśuci-duḥkha-anātmasu nitya-śuci-sukha-ātma-khyātiḥ avidyā

दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिता

dṛgdarśanaśaktyorekātmatevāsmitā

सुखानुशयी रागः

sukhānuśayī rāgaḥ

दुःखानुशयी द्वेषः

duḥkhānuśayī dveṣaḥ

स्वरसवाही विदुषोऽपि तथारूढोऽभिनिवेशः

svarasa-vāhī viduṣo 'pi tathā-rūḍhaḥ abhiniveśaḥ

ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः

te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥ

ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः

dhyānaheyāstadvṛttayaḥ

क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः

kleśa-mūlaḥ karma-āśayaḥ dṛṣṭa-adṛṣṭa-janma-vedanīyaḥ

सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः

sati mūle tadvipāko jātyāyurbhogāḥ

ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्

te hlāda-paritāpa-phalāḥ puṇya-apuṇya-hetutvāt

परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः

pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥ

हेयं दुःखमनागतम्

heyaṃ duḥkhamanāgatam

द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः

draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥ

प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्

prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyam

विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि

viśeṣa-aviśeṣa-liṅga-mātra-aliṅgāni guṇa-parvāṇi

द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः

draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho'pi pratyayānupaśyaḥ

तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा

tadartha eva dṛśyasyātmā

कृतार्थं प्रतिनष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्

kṛta-arthaṃ prati naṣṭam apy anaṣṭaṃ tat-anya-sādhāraṇatvāt

स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः

sva-svāmi-śaktyoḥ svarūpa-upalabdhi-hetuḥ saṃyogaḥ

तस्य हेतुरविद्या

tasya heturavidyā

तदभावात्संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम्

tadabhāvātsaṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyam

विवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायः

vivekakhyātiraviplavā hānopāyaḥ

तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा

tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā

योगाङ्गानुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्यातेः

yoga-aṅga-anuṣṭhānāt aśuddhi-kṣaye jñāna-dīptiḥ ā-viveka-khyāteḥ

यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि

yama-niyama-āsana-prāṇāyāma-pratyāhāra-dhāraṇā-dhyāna-samādhayo 'ṣṭāv aṅgāni

अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः

ahiṃsā-satya-asteya-brahmacarya-aparigrahāḥ yamāḥ

जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्

jāti-deśa-kāla-samaya-anavacchinnāḥ sārva-bhaumāḥ mahā-vratam

शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः

śauca-saṃtoṣa-tapaḥ-svādhyāya-īśvara-praṇidhānāni niyamāḥ

वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्

vitarkabādhane pratipakṣabhāvanam

वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम्

vitarkā hiṃsādayaḥ kṛta-kārita-anumoditā lobha-krodha-moha-pūrvakā mṛdu-madhya-adhimātrā duḥkha-ajñāna-ananta-phalā iti pratipakṣa-bhāvanam

अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः

ahiṃsā-pratiṣṭhāyāṃ tat-sannidhau vaira-tyāgaḥ

सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्

satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam

अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्

asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānam

ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः

brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ

अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः

aparigraha-sthairye janma-kathaṃtā-saṃbodhaḥ

शौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः

śaucātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥ

सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च

sattva-śuddhi-saumanasya-ekāgrya-indriya-jaya-ātma-darśana-yogyatvāni ca

संतोषादनुत्तमसुखलाभः

saṃtoṣādanuttamasukhalābhaḥ

कायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसः

kāya-indriya-siddhi-aśuddhi-kṣayāt tapasaḥ

स्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगः

svādhyāyāt iṣṭa-devatā-saṃprayogaḥ

समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्

samādhisiddhirīśvarapraṇidhānāt

स्थिरसुखमासनम्

sthirasukhamāsanam

प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम्

prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām

ततो द्वन्द्वानभिघातः

tato dvandvānabhighātaḥ

तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः

tasmin sati śvāsa-praśvāsayoḥ gati-vicchedaḥ prāṇāyāmaḥ

बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः

bāhya-ābhyantara-stambha-vṛttiḥ deśa-kāla-saṃkhyābhiḥ paridṛṣṭaḥ dīrgha-sūkṣmaḥ

बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः

bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥ

ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्

tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇam

धारणासु च योग्यता मनसः

dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ

स्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः

svaviṣayāsaṃprayoge cittasvarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥ

ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्

tataḥ paramā vaśyatendriyāṇām

देशबन्धश्चित्तस्य धारणा

deśabandhaścittasya dhāraṇā

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्

tatra pratyayaikatānatā dhyānam

तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः

tad eva artha-mātra-nirbhāsaṃ svarūpa-śūnyam iva samādhiḥ

त्रयमेकत्र संयमः

trayamekatra saṃyamaḥ

तज्जयात्प्रज्ञालोकः

tajjayātprajñālokaḥ

तस्य भूमिषु विनियोगः

tasya bhūmiṣu viniyogaḥ

त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः

trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ

तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य

tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya

व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः

vyutthāna-nirodha-saṃskārayoḥ abhibhava-prādurbhāvau nirodha-kṣaṇa-citta-anvayaḥ nirodha-pariṇāmaḥ

तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात्

tasya praśāntavāhitā saṃskārāt

सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः

sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhiparināmaḥ

ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः

tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratāparināmaḥ

एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः

etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāparināmā vyākhyātāḥ

शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी

śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī

क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः

kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ

परिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम्

pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānam

जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः

janma-oṣadhi-mantra-tapaḥ-samādhi-jāḥ siddhayaḥ

जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात्

jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrāt

निमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत्

nimittamaprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedastu tataḥ kṣetrikavat

निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात्

nirmāṇacittānyasmitāmātrāt

प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम्

pravṛtti-bhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣām

तत्र ध्यानजमनाशयम्

tatra dhyānajam anāśayam

कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस्त्रिविधमितरेषाम्

karma aśukla-akṛṣṇaṃ yoginaḥ tri-vidham itareṣām

ततस्तद्विपाकानुगुणानामेवाभिव्यक्तिर्वासनानाम्

tataḥ tad-vipāka-anuguṇānām eva abhivyaktiḥ vāsanānām

जातिदेशकालव्यवहितानामप्यानन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोरेकरूपत्वात्

jāti-deśa-kāla-vyavahitānām api ānantaryaṃ smṛti-saṃskārayoḥ eka-rūpatvāt

तासामनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात्

tāsāmanāditvaṃ cāśiṣo nityatvāt

हेतुफलाश्रयालम्बनैः सङ्गृहीतत्वादेषामभावे तदभावः

hetu-phala-āśraya-ālambanaiḥ saṅgṛhītatvāt eṣām abhāve tad-abhāvaḥ

अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणाम्

atīta-anāgataṃ svarūpataḥ asti adhva-bhedāt dharmāṇām

ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः

te vyaktasūkṣmā guṇātmānaḥ

परिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वम्

pariṇāmaikatvādvastutattvam

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः

vastu-sāmye citta-bhedāt tayoḥ vibhaktaḥ panthāḥ

न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात्

na caikacittatantraṃ vastu tadapramāṇakaṃ tadā kiṃ syāt

तदुपरागापेक्षित्वाच्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम्

tad-uparāga-apekṣitvāt cittasya vastu jñāta-ajñātam

सदा ज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात्

sadā jñātāḥ citta-vṛttayaḥ tat-prabhoḥ puruṣasya apariṇāmitvāt

न तत्स्वाभासं दृश्यत्वात्

na tatsvābhāsaṃ dṛśyatvāt

एकसमये चोभयानवधारणम्

ekasamaye cobhayānavadhāraṇam

चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसङ्करश्च

citta-antara-dṛśye buddhi-buddheḥ atiprasaṅgaḥ smṛti-saṅkaraś ca

चितेरप्रतिसङ्क्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम्

citeḥ apratisaṅkramāyāḥ tad-ākāra-āpattau sva-buddhi-saṃvedanam

द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम्

draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārtham

तदसङ्ख्येयवासनाभिश्चित्रमपि परार्थं संहत्यकारित्वात्

tad asaṅkhyeya-vāsanābhiḥ citram api para-arthaṃ saṃhatya-kāritvāt

विशेषदर्शिन आत्मभावभावनाविनिवृत्तिः

viśeṣadarśina ātmabhāvabhāvanāvinivṛttiḥ

तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम्

tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam

तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः

tat-chidreṣu pratyaya-antarāṇi saṃskārebhyaḥ

हानमेषां क्लेशवदुक्तम्

hānameṣāṃ kleśavaduktam

प्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर्धर्ममेघः समाधिः

prasaṃkhyāne'pyakusīdasya sarvathā vivekakhyāterdharmameghaḥ samādhiḥ

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः

tataḥ kleśakarmanivṛttiḥ

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयमल्पम्

tadā sarva-āvaraṇa-mala-apetasya jñānasya ānantyāt jñeyam alpam

ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर्गुणानाम्

tataḥ kṛta-arthānāṃ pariṇāma-krama-samāptiḥ guṇānām

क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः

kṣaṇa-pratiyogī pariṇāma-aparānta-nirgrāhyaḥ kramaḥ

पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तेरिति

puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśakteriti